601-147-917
·
ul. Krobska 49 64-125 Poniec
·
Pn, Śr, Pt 08:00-18:00 | Wt , Czw 12:00-20:00 | Sb 09:00-13:00

WSTĘP
Ketoza należy do jednych z najważniejszych elementów wpływających na produkcyjność krów
mlecznych oraz oddziaływujących na opłacalność produkcji mleka surowego. Bowiem skutki jej
wystąpienia tj., między innymi obniżenie wydajności mlecznej, koszty leczenia, a także w skrajnych
przypadkach brakowanie krów generują straty finansowe gospodarstwa.
Okres zasuszenia powinien być czasem odpoczynku dla zwierząt podczas którego krowa
przygotowuje się do porodu i przyszłej produkcji mlecznej. W tym okresie krowa powinna wykazywać
wzrost masy ciała, spowodowany przez rozwijający się płód.
Nieprawidłowo zbilansowana dawka pokarmowa powoduje zbyt dobrą kondycje krowy w okresie
zasuszenia, co w późniejszym czasie negatywnie będzie wpływać na przebieg drugiej fazy okresu
przejściowego.
Po porodzie zwierzę jest najbardziej narażone na występowanie zaburzeń metabolicznych, będących
skutkiem występowania ujemnego bilansu energetycznego pojawiającego się tuż przed lub zaraz po
porodzie. Deficyt energii wynika ze spadku pobrania suchej masy przed wycieleniem oraz z szybkiego
wzrostu produkcji mleka po porodzie. Ponadto, do występowania chorób metabolicznych, przyczynia
się mechanizm nadmiernego uruchamiania rezerw tłuszczowych po wycieleniu, prowadzący do
podwyższenia koncentracji niezestryfikowanych kwasów tłuszczowych we krwi.
PODZIAŁ KETOZY ZE WZGLĘDU NA ETIOLOGIĘ
Ketoza I i II typu są bardzo trudne do rozróżnienia, ponieważ różnica pomiędzy nimi jest trudna do
ustalenia przez wzgląd na to, iż zwierzęta z I typem ketozy mogą również chorować na ketozę typu II
w wyniku popełnianych błędów żywieniowych. Dlatego też, aby stwierdzić czy w stadzie mamy do
czynienia z ketozą typu II trzeba wskazać czy w danym gospodarstwie mamy do czynienia z ujemnym
bilansem energetycznym w końcowym etapie okresu zasuszenia. W tym celu należy zbadać stężenie
wolnych kwasów tłuszczowych (WKT) na 2- 14 dni przed planowanym wycieleniem. Ich wysokie
stężenie w okresie przedwycieleniowym może świadczyć o wystąpieniu ketozy typu II. Ponadto, w
okresie powycieleniowym stężenie wolnych kwasów tłuszczowych jest wyższe ze względu na
fizjologiczną mobilizację tłuszczu z tkanki tłuszczowej.
Z ketozą I typu mamy do czynienia w 3-6 tygodniu laktacji i związana jest ona z deficytem glukozy we
krwi (niedobór podstawowych prekursorów m.in. kwasu propionowego) oraz uruchomieniem rezerw
ciał WKT i utlenianiem w wątrobie. Skutkiem jest niecałkowite utlenienie WKT do związków
ketonowych. Przyczyną ketozy I typu jest zbyt dobra kondycja BCS ( > 3,25 w zasuszeniu), słaby
apetyt czy małe pobranie SM nadmierny deficyt energii ( obniżenie glukozy we krwi -1, +1 tyg)->
nadmierne, niefizjologiczne uruchamianie, rezerw tłuszczowych ciała.
Ketoza II typu występuje najczęściej w 1-2 tygodniu po wycieleniu i jest następstwem ujemnego
bilansu energetycznego, który wystąpił przed wycieleniem, ale zmiany kliniczne uwidoczniają się po
wycieleniu i są to m. in spadek masy ciała przed ocieleniem, apatia, gorszy apetyt itp. Podstawowymi
przyczynami występowania tej jednostki chorobowej jest nadmierna podaż WKT, które przekraczają
możliwości metaboliczne wątroby. Ponadto jest niedostosowany do potrzeb organizmu, transport
trójglicerydów z wątroby do tkanek wynikający z niewystarczającej syntezy lipoproteidów o bardzo
małej gęstości (VLDL). Skutkami ketozy II typu są akumulacja TG w wątrobie, zmniejszenie aktywności

metabolicznej wątroby (możliwość syntezy glukozy), pogorszenie statusu immunologicznego krowy.
Rokowanie przy ketozie II typu jest bardzo złe.
Trzeci typ ketozy, nazywany pokarmowym lub kiszonkowym. Występuje ona najczęściej w okresie 5-
50 dnia po wycieleniu. Przyczyną występowania tego rodzaju ketozy jest podawanie zwierzętom
kiszonek o dużej zawartości kwasu masłowego który powstaje wskutek obniżenia zawartości suchej
masy lub zanieczyszczeniami glebowymi. Ketoza kiszonkowa nie objawia się charakterystycznymi
objawami klinicznymi. Glukoza czy stężenie wolnych kwasów tłuszczowych występują w normie,
natomiast stężenie B hydroksymasłowego jest podwyższone przez co zwiększa się pula związków
ketonowych. Przy tego typu rodzaju ketozie rokowanie jest pozytywne. Jednak, aby uchronić się
przed tego typu chorobą należy prawidłowo przygotować kiszonki, nie zadawać krowom kiszonek złej
jakości 50g/ szt (dawka kiszonki 10 kg SM -> zawiera 0.5% kwasu masłowego).
PODZIAŁ KETOZY- KLINICZNY
Ketoza subkliniczna jest najczęściej występującym zaburzeniem metabolicznym okresie
okołoporodowym. Tę formę choroby charakteryzuje brak objawów klinicznych, jednakże jej
następstwo powoduje zmniejszenie pobrania paszy, obniżenie produkcji mleka, problemy w
rozrodzie czy ogólny spadek kondycji. Ketoza ta występuje u około 50% krów.
KETOZA KLINICZNA
Ketozę kliniczną możemy podzielić na dwie postaci: wyniszczającą i nerwową.
• Wyniszczająca forma charakteryzuje się stopniowym spadkiem mleka i apetytu w
początkowych dniach laktacji. Taki spadek może sięgać do 25% (Bednarski, 2015). Zwierzęta
przy tej postaci choroby przestają pobierać paszę treściwą a później kiszonkę. Przez co
następuje spadek kondycji zwierząt. Ponadto, kał u takich zwierząt jest suchy, może wystąpić
spowolnienie motoryki żwacza lub może być wyczuwalny charakterystyczny zapach ciał
ketonowych z wydychanego powietrza.
• Ketoza nerwowa objawia się oblizywaniem się, zgrzytaniem zębami, ślinieniem się, brak
koordynacji ruchowej, kręceniem się lub parciem głową na przedmioty ponadto dodatkowo
może występować ślepota, drgania czy skurcze mięśni. Objawy te występują nagle, w postaci
krótkich napadów z możliwością nawrotów co 8-12 godzin.
DIAGNOSTYKA
U zdrowego zwierzęcia nie występują objawy kliniczne, stężenie glukozy w krwi jest powyżej 2,5-3,0
mml/L, poziom BHB wynosi poniżej 1,4 mmol/L natomiast stężenie ciał ketonowych w krwi i mleku
jest niewidoczne. Jednak przy ketozie subklinicznej stężenie glukozy w krwi jest poniżej normy, a
stężenie BHB jest powyżej 1,4 mmol/L ponadto w tym przypadku ciała ketonowe są już wykrywalne
w moczu. Z kolei ketoza kliniczna charakteryzuje się objawami klinicznymi m.in. brak apetytu, spadek
produkcji mlecznej itp. Stężenie glukozy w krwi jest na poziomie 1,1-2,2 mmol/L a stężenie BHB jest
powyżej 3,0 mmol/L ponadto w moczu występuje duże stężenie ciał ketonowych, przy czym
występują one także w mleku.
ZAPOBIEGANIE

Proces zapobiegania występowania ketozy polega na kontroli kondycji krów oraz niedopuszczenie do
nadmiernego otłuszczenia w okresie zasuszenia. Ponadto na ostatnie 3 tygodnie przed wycieleniem
należy stopniowo przyzwyczajać krowy do dawki pokarmowej stosowanej u krów po wycieleniu, co
wiąże się z indywidualnym przygotowaniem dawki i stopniowym zwiększaniem udział pasz
treściwych. Dodatkowo do paszy można dodać glikol propylenowy przed wycieleniem w celu
zminimalizowania mobilizacji wolnych kwasów tłuszczowych z tkanki tłuszczowej, a po wycieleniu
podawać glicerynę dożwaczowo.
PODSUMOWANIE
Podsumowując ketoza jest obecnie jedną z najczęściej pojawiających się chorób metabolicznych w
stadach krów mlecznych. Jest to choroba odnosząca się do przemiany materii, ściśle powiązana z
ujemnym bilansem energetycznym. Jeżeli krowa otrzymuje w paszy mniej energii, aniżeli potrzebuje,
wykorzystuje zgromadzone przez siebie zapasy tłuszczu. Częstsze występowanie ketozy powiązane
jest również z coraz wyższym poziomem wydajności mlecznej, nieprawidłowo ułożonymi dawkami
pokarmowymi albo występowaniem innych chorób, sprzyjających jej powstawaniu.